Diş fırçalamak orucu bozar mı? Diyanet Fetvası

1. Ağız ve Diş Temizliğinin Oruç İbadetindeki Yeri ve Misvak Sünneti

İslam dini temizliğe (nezâfet ve tahâret) fevkalade ehemmiyet vermiş; Sevgili Peygamberimiz Hazret-i Muhammed (s.a.s.), "Temizlik imanın yarısıdır" (Müslim, Tahâret, 1) buyurmuştur. Ramazan ayında oruçlu iken ağız ve diş sağlığının korunması, hem ferdin kendi sıhhati hem de sosyal münasebetlerde etrafındaki insanları rahatsız etmemesi bakımından mühim bir sünnettir. Nitekim Fahr-i Kâinat Efendimiz, oruçlu iken günün muhtelif saatlerinde erâk ağacından yapılmış misvakı sıkça kullanmış ve "Ümmetime zorluk vermekten endişe etmeseydim, onlara her namaz öncesinde misvak kullanmayı emrederdim" buyurmuştur.

Ancak günümüzde kullanılan modern diş fırçaları ve kimyasal aromalı diş macunları, geleneksel misvaktan farklı olarak köpürme, ağızda yoğun tat bırakma ve sıvı salgısını artırma hususiyetine sahiptir. Dolayısıyla fıkıh alimleri meseleyi hem cevaz (geçerlilik) hem de kerahet (sakıncalılık) boyutlarıyla derinlemesine tahlil etmişlerdir.

2. Diş Macununun Boğaza Kaçması Durumunda Hüküm (Kaza ve Keffaret Ayrımı)

Orucun fıkhî rüknü, fecr-i sâdıktan (imsak) güneşin batışına (iftar) kadar yeme, içme ve cinsi münasebetten nefsi alıkoymaktır (imsak). Bu temel kaideye binaen, ağız boşluğuna giren bir maddenin orucu bozabilmesi için boğazdan aşağı inip mideye veya sindirim sistemine ulaşması şarttır. Yalnızca ağzın içinde bir şeyin çalkalanması, yıkanması ve ardından tükürülmesi orucu bozmaz.

Macunsuz Fırçalama: Oruçlu bir kimsenin su ile ıslatılmış kuru bir fırçayla dişlerini temizlemesi, boğazına su kaçırmadığı müddetçe müttefekun aleyh (ittifakla) caizdir ve orucu bozmaz.

Macunlu Fırçalama ve Hataen Yutma: Diş macunu kullanıldığında köpüğün veya suyun boğaza kaçma ihtimali oldukça yüksektir. Şayet fırçalama esnasında kişi istemsiz olarak köpüğü veya çalkalama suyunu boğazından aşağı kaçırırsa, oruç bozulur. Bu durumda kasten bir yeme-içme söz konusu olmadığı için keffaret (60 gün peş peşe oruç) gerekmez; yalnızca o günün orucu gününe gün kaza edilir. Şayet kişi bilerek, isteyerek macunu yutarsa bu takdirde Ramazan hürmetini kasten çiğnediği için keffaret terettüp eder.

3. Dört Mezhebin İçtihadı ve Kerahet Derecesi

Hanefî Mezhebi: Hanefî fıkıh kaynaklarında (el-Mebsût, Bedâyi‘u’s-Sanâyi‘ ve İbn Âbidîn'in Redd-ül Muhtâr eseri), oruçlu kimsenin tadı veya kokusu olan bir şeyi ağzına alıp çiğnemesi veya dişine sürmesi tahrîmen mekruh (harama yakın mekruh) kabul edilmiştir. Zira macun lezzet ve koku ihtiva eder; boğaza kaçma tehlikesi taşır. Dolayısıyla Hanefî mezhebinde macunla diş fırçalamak orucu doğrudan bozmasa bile yapılması son derece mekruh görülmüştür.

Şâfiî Mezhebi: İmam Şâfiî'ye göre zeval vaktinden (öğle ezanından) sonra misvak veya fırça kullanmak mekruhtur. Zira hadis-i şerifte: "Oruçlunun ağız kokusu, Allah katında misk kokusundan daha sevimlidir" (Buhârî, Savm, 9) buyurulmuştur. Şâfiîler zevalden sonra ağzı fırçalayarak bu manevi kokunun giderilmesini uygun bulmazlar.

4. Diş Eti Kanaması ve Ağız İçi Sıvıları Fıkhı

Diş fırçalarken veya gün içerisinde diş etlerinde meydana gelen kanamalar hakkında fıkıh şu ölçüyü koymuştur: Tükürükteki kan miktarı tükürüğe eşit veya tükürükten fazla ise (rengi kırmızı ve tadı hissediliyorsa) ve bu kan yutulursa oruç bozulur, kaza gerekir. Şayet kan miktarı çok az olup tükürüğün rengini değiştirmeyecek derecede sarı/açık ise ve yutulması kaçınılmaz olmuşsa oruç bozulmaz. Ancak mümin her halükarda kanı tükürmeli, asla yutmamalıdır.

5. Müminler İçin En İdeal ve İhtiyatlı Uygulama Rehberi

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun ve fıkıh heyetlerinin ortak tavsiyesi şudur: Diş macunu ile kapsamlı fırçalama işlemi imsak vaktinden hemen önce sahur akabinde veya iftardan sonra yapılmalıdır. Gündüz vakti ağız ferahlığı için su ile çalkalama (mazmaza) yapılabilir veya macunsuz kuru fırça/misvak tercih edilerek şüphelerden uzak kalınmalıdır.